Sự học

            “Cơm cha, áo mẹ, chữ thầy…”. Nhân ngày 20-11, ngày nhà giáo việt nam, tôi muốn viết đôi dòng về sự học. Suốt thời còn ở trường, tôi luôn nghe câu “học, học nữa, học mãi” của Lenin. Từ lúc nào, câu này đã ăn sâu vào tiềm thức của tôi đến nỗi tôi không còn hoài nghi về “việc học”. Tôi cho rằng “việc học” đã là một điều gì đó hiển nhiên trong đời sống. Sinh ra đã “học ăn, học nói, học gói, học mở”. Học tất cả mọi thứ mà tôi chưa biết từ nhỏ đến lớn để giải quyết những rắc rối trong cuộc sống. Từng năm, từng tháng tôi đều học thêm một chút gì đó. Tôi cứ theo chiều gió cuốn đi như một con thiêu thân vậy.

Từ lúc sinh ra, tôi chắc rằng bố mẹ tôi đã lọ mọ hỏi cô dì chú bác về trăm kiểu chăm trẻ. Hồi xưa, thời cái điện thoại còn không có mà dùng thì có lẽ mấy cuốn sách hiếm khi được rớ đến. Nuôi dạy con thế nào thì cứ người góp một ý, trăm người cũng được cả khối tin để từ từ suy ngẫm. Ngày nay, thì có vô số đầu sách như “Nuôi con không phải là một cuộc chiến”, “Đọc vị mọi vấn đề của trẻ”, “1001 vấn đề nuôi dạy con”,… để các ông bố, bà mẹ tham khảo, học hỏi. Và như vậy, tôi từ từ học cách sử dụng các giác quan để nhận thức sự tồn tại của bản thân và thế giới bên ngoài. Bước đầu tiên trong quá trình học hỏi, tôi dần làm chủ được cơ thể. Làm chủ cơ thể, tôi tiến dần đến tự do làm những thứ cơ bản trong một khuôn khổ nhỏ bé được cho phép. 

“Education is not the filling of a pail, but the lighting of a fire.” (tạm dịch: Giáo dục không phải là đổ đầy một thùng kiến thức, mà là thắp sáng một ngọn lửa.) Tôi không chắc mình đã được trải qua một hệ thống giáo dục hoàn mỹ, nhưng ít nhất nó cũng đẹp đẽ như một ngày hửng nắng trong mùa mưa. Từ giây phút đến trường, tôi bắt đầu học cách sử dụng “bộ não”. Ngoài những hoạt động để tăng tính hòa nhập, các mối quan hệ bạn bè ra thì chủ yếu là học rất nhiều kiến thức từ thuở loài người bắt đầu ghi chép. Hầu hết những việc này có ý nghĩa là sự chuẩn bị để có thể tự lập khi bước vào tuổi trưởng thành. Vậy nên, nếu tôi có thể sử dụng tốt các nơ ron não của mình để kiếm kế sinh nhai thì thêm bước nữa trong quá trình học hỏi, tôi có thể làm chủ được trí thông minh của bản thân. Từ đó mở rộng một chút ranh giới tự do với thế giới bên ngoài. Tôi nhớ mình đã xem đâu đó một câu chuyện ngắn về một nữ tu sĩ theo Phật giáo Tây Tạng. Cô ở Tây Tạng và sau đó bị Trung Quốc chiếm đóng. Để có thể tu tập trong chùa, người ta đòi hỏi phải biết tiếng Trung Quốc, cô bất mãn và đã đi khắp tu viện Phật giáo quanh dãy Himalaya rộng lớn để tìm kiếm sự tự do. Ngày nọ, cô đến một tu viện cổ và ở đây, cô cầu xin Lama hãy cho mình một lời dạy bảo. Lama bảo cô hãy ngừng việc đi đây đó khắp nơi. Nếu cô muốn sự tự do ngoài thế giới thì hãy ngồi thiền và làm luôn bây giờ, ở đây đã sẵn sàng có chỗ để cô nhập thất. Nếu cô muốn sự tự do trong thế giới thì hãy quay lại Tây Tạng và học tiếng Trung Quốc. 

Cuộc sống mưu sinh lúc nào cũng ba chìm bảy nổi. Niềm vui hân hoan ngắn ngủi, xen lẫn bao màu sắc hỗn độn của cuộc sống. Đời sống thường nhật của một con người, mỗi ngày tôi sẽ nghĩ về cơm áo gạo tiền. Tôi dần quên đi giây phút hiện tại của đời sống. Mãi lo nghĩ về tương lai, bận tâm những chuyện của ngày hôm qua. Ôi! Tôi đang sống trong những giấc mơ. Đời sống hiện tại như thế nào? tôi thậm chí còn chẳng rõ hương vị không khí mà tôi đang thở, ánh nắng, những chú chim, con sâu, từng người tôi đã đi ngang qua mỗi ngày. Dần dần, tôi trở thành một nô lệ. Tôi lệ thuộc vào hầu hết mọi thứ bên ngoài mà tôi có. Tôi dần định hình cái tôi thông qua “tôi là ai” và “của tôi là”. Một câu chuyện điển hình về điều này mà tôi sẽ dẫn từ thầy Sadhguru. Câu chuyện kể về những người bị chi phối, lệ thuộc bởi lòng tham, nỗi sợ, tính tự phụ, hèn nhát, kiêu ngạo, v.v.

“Câu chuyện kể về Krishna gặp gỡ một số người và lần lượt trong số họ kể với ngài quan điểm của họ về Dharma. 

Đầu tiên, một người giàu có, một kẻ keo kiệt đã làm mọi cách để tích lũy và thu thập tiền bạc, đến và nói: “Tôi mua Dharma từ những Bà-la-môn thông thái và từ Thượng Đế. Tôi nuôi gia đình và thờ cúng ở đền. Đó là Dharma của tôi.” Krishna nói: “Dharma của ngươi là con của lòng tham. Ta không biết ngươi.” Và ngài để anh ta đi. 

Người tiếp theo mang dấu hiệu của sự thánh thiện đến và nói: “Tôi là một người đạo đức. Tôi tránh xa những con đường tội lỗi. Tôi không bao giờ giết hại, trộm cắp hay phạm bất kỳ tội lỗi nào khác. Tôi đã sống theo con đường chính trực. Tôi kính sợ Thượng Đế.” Krishna nói: “Dharma của ngươi là con của sự sợ hãi. Ta không biết ngươi.” Và ngài để anh ta đi. 

Tiếp đó, một chiến binh đến và nói: “Tôi biết Dharma của mình. Tôi đã tiêu diệt tất cả kẻ thù của mình và bất cứ ai đối đầu. Tôi thực hiện các nghi lễ để cầu xin các vị thần, cho tiền bố thí người nghèo, và loan báo chiến thắng của tôi cho cả thế giới. Tôi nuôi dưỡng các Bà-la-môn và họ ca tụng tôi.” Krishna nói: “Dharma của người là đứa con của lòng tự phụ. Ta không biết ngươi.” Và Ngài để anh ta đi. 

Một người có vẻ hiền lành đến và nói: "Tôi hiền lành và cam chịu. Tôi là sự khiêm tốn nhân cách hóa. Tôi chịu đựng bất chấp, không kháng cự. Tôi chịu đói, khát, lạnh và cả những bất hạnh." Thần Krishna nói: "Dharma của ngươi là con của tâm hồn nô lệ. Ngươi không biết đến điều thần thánh ở bên trong." Và Ngài để anh ta đi. 

Một người có vẻ xảo quyệt đến và nói với Krishna: "Tôi tránh xa những hành động nguy hiểm, những khu vực của những con sư tử, và tôi đi trên con đường an toàn, tránh khỏi cơn thịnh nộ của Thượng Đế, và bằng cách này, tôi biết rằng sẽ có sự bình an đến với tôi." Krishna nói: "Dharma của ngươi là con của sự hèn nhát. Ta không biết ngươi." Và Ngài để anh ta đi.

Một người có vẻ rất tự tin và kiêu ngạo tiến đến và nói: "Để thoát khỏi những mưu mô của cuộc sống, để dằn vặt những ham muốn của xác thịt, tôi khinh bỉ sự yếu đuối của con người nơi chính tôi và những người khác. Trong sự lãnh đạm nghiêm khắc, tôi tránh tiếp xúc và sống cách biệt, chỉ một mình. Tôi hoàn toàn tự lập, không cần bất cứ ai hay bất cứ thứ gì." Krishna nói: "Dharma của ngươi là Dharma của sự kiêu ngạo. Ta không biết ngươi." Và Ngài để anh ta đi.

 Một người buôn bán tiến đến và nói: "Tôi cho vay tiền cho Thượng Đế bằng cách bố thí cho người nghèo, và thậm chí tôi còn ghi sổ sách về điều này để không bao giờ bị bỏ sót. Tôi sẽ đạt được Dharma của mình qua cách này." Thần Krishna nói: "Dharma của ngươi là con của thương mại. Ta không biết ngươi." Và Ngài để anh ta đi. 

Một người có vẻ như một vị thánh tiến đến và nói: "Dharma của tôi là Dharma của sự khôn ngoan. Tôi sống theo lời của các vị thánh. Không kháng cự sự ác, sẽ chịu đựng trong im lặng, sẽ thừa hưởng vương quốc của Thượng Đế." Krishna nói: "Dharma của ngươi là con của sự bất động. Ta không biết ngươi." Và Ngài để anh ta đi.

Cuối cùng, một người mặc những bộ đồ lụa, với tóc bóng mượt, tiến đến và nói: "Dharma chỉ là ảo tưởng. Tôi ăn, tôi uống, tôi dâm loạn. Cơ thể tôi là ngôi đền duy nhất của tôi. Những khoái lạc xác thịt là nghi lễ tôn thờ của tôi. Không có gì ở ngoài điều này." Krishna nói: "Ngươi là con của ác quỷ. Ngươi sẽ không bao giờ được tha thứ." Và Ngài quay lưng lại với anh ta.”

Những cảm xúc luôn bủa vây trong từng khoảnh khắc đời sống. Những chu kỳ mà tôi sẽ luôn cố gắng để chuyển từ trạng thái khó chịu sang trạng thái dễ chịu. Có những chu trình mà ta khó có thể nhận thức được một cách rõ ràng để tận hưởng một cuộc sống trọn vẹn. Tuy vậy, tôi thấy mình vẫn đang điên cuồng để cố gắng tìm kiếm hạnh phúc thông qua những nền tảng vật chất, tinh thần bên ngoài. Nhiều lúc tôi rất tức giận với cách hành xử của ai đó trong cuộc sống mưu sinh, nhưng rồi tôi tự nhủ cần rút ngắn chu kỳ này. Để làm chủ được cảm xúc, ta cần nhận thức được bản thân đang ở trạng thái nào và điều chỉnh lại nó. Điều chỉnh cảm xúc không phải là vứt bỏ một cảm xúc tiêu cực để ghi đè một cảm xúc tích cực lên. Những loại cảm xúc như dòng nước, có khi nước cao có lúc nước cạn. Thời gian sẽ dần dần điều chỉnh lại cảm xúc của mình. Tôi quan sát thấy có những chuyện phải mất vài năm, có khi cả một đời để chấm dứt chu kỳ cảm xúc tiêu cực. Có rất nhiều người không thể thoát khỏi trạng thái cảm xúc tiêu cực nên đã lựa chọn tự kết thúc cuộc sống buồn tẻ của mình. Và cũng có rất nhiều người không thể thoát khỏi cảm giác khoái lạc nên đã đắm mình vào vô số thứ thuốc kích thích cũng như khoái cảm thân thể. Làm nô lệ cho cảm xúc của chính mình là sự khủng khiếp nhất mà tôi thấy. Bởi rất nhiều chuyện tàn ác đã xảy ra khi ta không thể kiểm soát được cảm xúc. Làm chủ cảm xúc nghĩa là làm chủ thời gian của chu kỳ những trạng thái cảm xúc. Càng rút ngắn được chu kỳ chuyển đổi thì tôi thấy mình càng ít lệ thuộc vào cảm xúc hơn. Sự tự do gói trong vài giây tích tắc.

            Tuy vậy, chu kỳ những trạng thái cảm xúc vẫn lệ thuộc sâu sắc vào tư tưởng, một khía cạnh của tâm trí. Thế nên, tôi nhận thấy đây là mục đích mà các phương pháp thiền định hướng đến, cốt để rèn luyện tâm trí. Chẳng hạn, từ một khoảng thời gian sống nào đó tôi đi trong rừng và bất cẩn bị rắn cắn. Câu chuyện này sẽ ghi sâu vào tiềm thức của tôi, và đến một thời điểm sống khác tôi bắt gặp con rắn ngay lập tức tôi sẽ sinh ra cảm xúc sợ hãi và từ đó tôi nảy sinh sự tức giận và muốn giết nó ngay để bảo vệ mình. Và ngược lại, con rắn cũng thế. Do vậy, vòng lặp này luôn bị lặp lại và ta chưa bao giờ thoát khỏi nó. Ngày nay, tôi được tiếp xúc với muôn vàn thông tin tràn ngập khắp mọi nơi, đủ mọi loại tư tưởng của thời đại đi vào tâm trí và tôi vô thức bị dẫn dắt. Mọi sự biến động, hỗn loạn từ bên ngoài tràn ngập vào tâm trí và từ tâm trí tràn ngập vào đời sống. Một cánh én chẳng làm nên mùa xuân, để giải phóng tâm trí khỏi những vướng bận, tôi thấy đó là việc tích lũy công đức và trau dồi phẩm hạnh. Có nghĩa là, trong lúc thiền định và đời sống hằng ngày ta cần vượt qua bản năng của mình. 

            Trong đêm tối tăm bối rối, cha mẹ, bạn bè, người thân, thầy cô, tôi trân quý và vô cùng biết ơn những người thầy đã giúp đỡ, dạy dỗ tôi. Họ như sao Bắc Đẩu vạch lối, chỉ hướng, truyền cảm hứng để tôi tự lần mò, trưởng thành. Gói gọn những ánh sáng gom được, một buổi tối ấm áp dưới bầu trời mưa phùn se lạnh, tôi gửi tấm lòng tri ân vào cơn gió thoảng qua khung cửa sổ.